Kategori: Genel

Kadın organizması, doğası icabı hayatın başından en sonuna kadar değişik dönmelerden geçer. Bu zaman periyodlarına hüküm vuran çeşitli hormonlar, bedeni ve ruhsal farklılaşmaya göre bir bayanın hayatı birbirinden farklı özellikler taşıyan çeşitli evrelere göre incelenebilir. Bir evreden diğerine geçişin hangi kadında hangi yaşta olacağını düzenleyen en köklü etken ana ve babadan alınan herediter özellikler olmakla birlikte yaşanan coğrafi bölge, yeme – içme özellikleri ile çeşitli habutüel davranışlar (alkol, uyuşturucu, sigara tüketimi gibi) efektif olabilir. Kadın yaşamındaki evreler aşağıdaki şekilde sıralanabilir:
* Çocukluk dönemi
* Puberte ve Ergenlik dönemi
* Üreme dönemi
* Menopoz ( adetten kesilme ) dönemi

ÇOCUKLUK DÖNEMİ

Bebeklik, süt çocukluğu, oyun çocukluğu ve okul çağının büyük kısmında kız çocuğunun bedenindeki dişilere özel hormon üretme mekanizmaları duraklama içerisindedirler. Bu sebepten dolayı puberte yani ergenlik dönemine kadar görece yavaş bir boy uzaması, buna senkron nispeten yavaş olan somatik ve psikolojik gelişme dışında fazla bir fark olmaz. Kız çocuk yaşama ilk adımını attığında ortaya çıkan en belirgin hormonal değişikliklerin başında uterus içinde hamilelik sürecine ait plasental organlar tarafından salgılanan hormonların bebek kanında süretle azalmasıdır, bu hızlı hormon düşüşü az sayıda kız çocuklarında vajinadan birkaç damla kan gelmesine neden olabilmektedir. Çocukluk dönemi doğumla birlikte yenidoğan olarak başlar. Çocukluk zamanlarında dişilik hormonlarının henüz efektif olmadığı, erkek ve kız arasındaki somatik ve psikolojik farklılıkların göze batacak düzeyde olmadığı ve yavru üretiminin henüz gündemde olmadığı zaman periyodunu temsil eder. Kız bebeklerin uterus içi yaşam döneminde, gebelikte üretilen aşırı miktarlarda östrojene maruz kalmış olan meme dokusu bazı durumlarda oldukça belirgin olabilir ve bazı kız hatta erkek çocuklarında doğum sonrası ilk haftada meme başlarından anne sütüne benzer bir sümüksü bir salgı olabilir, bunu normal karşılayıp müdahale etmemek lazımdır.

ADOLESANS DÖNEM ( ERGENLİK )
Çocukluk döneminin ortalarını az geçince cinsel diferansiyasyonun ilk belirtileri peydahlanmaya yüz tutar östrojen hormonu salınımının artık artmaya başlamasıyla 10 yaşlarında meme dokusunda büyüme başlar, genital bölgede bacakarasında ve koltukaltı bölgesinde kıllanma ortaya çıkar. Bu yaşlarda boy uzama hızı göze batacak ölçüde artar ve yıllık boy uzaması 10 santimetreyi yakalayabilir.İlk adet ( regl ) kanaması ortalama 13 yaşında herhangi bir zamanda ortaya çıkar ( menarş ). Bu yaş kalıtımsal ailevi özelliklerden etkilenir. Yeryüzünde 100 yıl öncesine göre ilk adet kanaması başlangıç yaşı yaklaşık 4 – 5 yıl geri çekilmiş durumdadır. Başlangıçta regl kanaması sıklıkla yalnızca östradiol hormonu vasıtası ile ortaya çıkar. Genelde düzensiz kanamalardan oluşur. Yumurtlama hadisesi henüz olgunlaşmadığı için kız çocuğu adet kanamasını plansız zamanlarda görebilir. İlk aybaşı kanamasından ortalama 1-3 yıl sonra ovülasyon yani yumurtlamada tabloya ilave olur ve adet kanamaları 28 günde bir düzenli hale gelirler. Mevzubahis boy sıçraması sıklıkla ilk regl kamasından sonra yavaşlamaya ve sakinleşmeye başlar başlar, halk arasında buna kızımız serpildi derler. Somatik, psikolojik ve seksuel olarak dişilik yönünde farklılaşma ortalama olarak 18 – 20 yaşına kadar devam eder ve bu yaştan itibaren kadınsı özelliklerin tümü çalışır vaziyette kazanılmış olur, kız çocuğunda göğüslerdeki meme dokusunun gelişmeye başlamasıyla ergenlik yani puberte başlamış olarak kabul edilir. Pubertal dönemin ilk belirtileri bazı kız çocuklarında yapısal özelliklere bağlı olarak 13-14 yaşına kadar gecikebilir.

meme dokusunun çocukluk, ergenlik ve üreme çağında görünümü
Ergenlik çağı, kadınsı özellikleri yaratacak olan hormonların salgılarının başladığı ve giderek kadın olma yönünde özelliklerin kazanıldığı bir zaman dilimidir. Erkek ve kız çocuğu arasındaki farklılıklar bu süre içerisinde giderek belirginleşir ve bedensel, ruhsal ve cinsel kimlik ortaya çıkmaya başlar. Gebe kalma bu dönemde ender olarak da olsa mümkün olabilir. Den

Çocukluk çağından ergenlik çağına geçişin ilk belirtisi kişiden kişiye değişmekle beraber genellikle memelerin büyümesidir. Resimde meme dokusunun yaşla birlikte gelişimi ve süt salgı bezi ve kanallarının ortaya çıkışı gözlenmektedir.

ÜREME ÇAĞI
Üreme çağı kadınlığa özgü hormonal, bedensel, ruhsal ve cinsel tüm özelliklerin olgunlaştığı ve üreme, yani gebe kalarak bebek sahibi olma özelliğinin kazanıldığı ve sürdürüldüğü zaman dilimidir. Ergenlik çağından üreme çağına geçişi belirleyen sınır yumurtlama olayının devreye girmesidir.

MENOPOZ ÇAĞI
Menopoz (menapoz ve menepoz yanlış kelimelerdir) çağı üreme özelliğinin bittiği, kadınlığa özgü hormonal salgıların yavaşladığı ve adet kanamalarının kesildiği zaman dilimini temsil eder. Türk kadının ortalama menopoza girme yaşı 49 olarak kabul edilir.

Adet döngülerini anlamak için nasıl ve neden olduğunu sırasıyla incelemek gerekir. En üstte orkestranın şefi beyinden salgılanan ve yumurtalıkları uyararak her ay overlerden yumurta atılımını sağlayan hormonlar, yumurta çıkışından sonra overyumların salgıladığı rahim iç tabakasını ( endometrium ) olgunlaştıran hormonlar , bu hormonların aylık olarak azalması ile endometrium epitelinin dökülmesi ve adet kanamasının ortaya çıkması ile açıklanabilir.

Ovulasyon ( kadının yumurtlaması )

Size komik gelebilir ama üreme çağındaki kadınlarda tavuk gibi sürekli yumurtlarlar. Ortalama olarak 28 günden bir her iki overyumdan birer veya daha fazla bazende sadece birinden yumurta çıkışı olur, sperm ile döllenme olmazsa bu yumurta adet kanaması ile dışarı atılır. Adet kanaması yurdumuzda aybaşı kanaması, regl olmak, renkli olmak, hastalanmak, kirlenmek, mens görmek gibi farklı ifadelerle anlatılıyor olabilir. Adet görüp temizlenmek ve bir sonraki adetin ilk günü arasındaki zaman dilimize adet döngüsü denir. Bir adet döngüsü daima adetin ilk günü ile başlar ve bir sonraki adetin ilk günü ile biter. Adet dönemi içinde kadın vücudu içinde birçok değişim cereyan eder. Üreme hormonlarının bu döngüsel salınımları sadece cinsel organları değil , aynı zamandada genel metabolik dengeleride aşağı ve yukarı olarak değiştirir. Vücutta su tutulumu, kilo artışı, psikolojik profil değişimleri 28 günlük adet siklüsünde sık rastlanır. Hep ortalama 28 gündür diyoruz ama bu normal düzenin bir alt birde üst sınırı vardır, bu durumda 21 gün ile 35 gün arasındaki mestrüasyon dönemleri normal olarak kabul edilir.

Adet kanaması

Endometrium yani rahim içini döşeyen epitel dokunun dökülmesi ile ortaya çıkan ortalama 3-4 gün süren vajinal kanamadır. Ortalama olarak her adet döneminden 40 – 80 cc kadar kan kaybı oluşur. Bu durum sağlıklı kadında kansızlığa yol açmaz, kemik iliği eksiği kısa sürede kapatır. Eski dönemlerde mestrüasyon kanamaları ayın dolunay, hilal, yarım ay gibi döngülerine benzetilerek isimlendirilmiştir. Dünyanın uydusu ayda kadın adet döngüsüne benzer olarak 29 günde kendi döngüsünü tamamlar. Ayın döngüsü ile kadınların adet döngüsü arasındaki bu benzerlik gizemli filmlere konu olmuştur.

Çocuklarda ilk adet kanaması

Çocukluktan ergenliğe geçiş olarak görülen bu olay bazı toplumlarda kutlanmakla birlikte bizim gibi İslami ağırlıklı ülkelerde sessiz sedasız aile içi kadınların arasında geçmektedir. Genellikle kız çocuklarında 12 – 14 yaş arasında ilk adet kanaması ortaya çıkar. Her nekadar adet kanaması ortaya çıkmış olsa bile gerçek bir yumurtlama hemen başlamaz, aradan birkaç sene geçtikten sonra yumurtalı döngüler başlar. Yumurtlamadan gerçekleşen bu düzensiz adet dönemlerine anovülatuvar siklüs denir.

Adet döngüsünü oluşturan hormon zinciri

Adet döngüsü ilk olarak beyinde hipotalamustan salgılanan gonadotropin releasing hormon ( GnRH ) ile başlar, bu hormon beynin tam ortasındaki hipofiz salgı bezini uyarır ve oda folikül sitümülan hormon ( FSH ) salgılar. Bu hormonda gider yumurtalıklarda olgunlaşmaya en müsait yumurtayı geliştirmeye başlıyor, yumurta folikül adı verilen kovanda gelişiyor bu folikül aynı zamanda östrojen hormanıda üretiyor ve östrojen hormonuda rahim için döşemesi endometriumu geliştirmeye başlıyor. Bu sürece paralel yine hipofizden lüteinizan hormon salgılanmaya başlıyor. Buda yumurtayı barındıran folikülün çatlayarak yumurtanın serbestleşmesini sağlıyor. ( yumurtanın çatlaması  ve ovülasyon ) . Bu hormon zinciri kadınlarda her ay tekrarlanıyor. Görev sırası gelen hormon kanda çok yüksek seviyelere kadar çıkıyor ve görevi bitince normal seviyeye iniyor. Yumurtanın atılması adet dönemininin tam ortasına denk gelir ortalama 14. günde ( + – 3 gün ) yumurtlama gerçekleşir ve yumurtlamadan bir gün öncesinden itibaren 2 gün sonrasına kadar bir cinsel ilişki olursa döllenme ihtimali ortaya çıkar. En ideal şartlarda bir kadının yumurtlama günlerinde gebe kalma ihtimali % 33 kadardır.

Döllenme ve yuvalanma

Ortalama olarak 14. günde yumurtalıklardan atılan yumurta fallop tüplerinin ucundaki fimbria denilen dokunaçlarca yakalanır ve tüpün içine alınır. Bu arada eğer varsa sperm hücreside aynı tüpe girmiştir. Genellikle döllenme tüplerin içinde olur ve oluşan zigot  hızla bölünerek blastrula, morula safhalarından sonra embriyon olarak rahme düşer. Gelişiminin zirvesindeki endometrium sünger kıvamındadır ve canlı bu dokuya tutunur plasenta denilen uzantıları endometriuma sokarak yerleşim sağlar. Bu arada yumurtanın çıktığı boş kalmış folikül sarı cisim ( corpus lüteum ) haline gelir ve progesteron hormonu üretmeye başlar, bu hormon gebeliği 10. haftaya kadar destekler. Sonrasında bebeğin eşi denilen plasental hormonlar aynı vazifeyi yapar. Eğer döllenme olmazsa corpus lüteum 2 hafta sonra geriler ve ürettiği hormon seviyesi düşmeye başlar, bu durum endometriumdaki hazırlık için yıkımla sonuçlanır.